Dünya Kitle İletişimi Araştırma Vakfı tarafından düzenlenen 37. Ankara Film Festivali, Kızılay Büyülü Fener Sineması’nda dördüncü ve beşinci günlerini yoğun katılımlı gösterimler ve söyleşilerle tamamladı.
“Artakalan”: Her sözcük kendi içinde bir imge
Yeşim Ustaoğlu’nun dünya prömiyerini San Sebastian’da yapan, Antalya Altın Portakal’da En İyi Yönetmen dahil dört ödül alan son filmi “Artakalan”ın gösteriminin ardından film ekibi izleyicilerin sorularını yanıtladı. Sinemayı düzyazıdan çok şiire yakın gördüğünü ve her sözcüğün kendi içinde bir imge barındırdığını vurgulayan Ustaoğlu, filmde insanın kendini anlama çabasını söz, imge ve ses üzerinden kurguladığını dile getirdi. Korunaklı bir köşede oturarak yazan bir yönetmen olmadığını; dolaşarak, görerek ve dokunarak ürettiğini belirten Ustaoğlu, “Güneşe Yolculuk”tan yaklaşık yirmi yıl sonra yeniden kuzeydoğuya doğru çıktığı yolculukta Yusufeli’nde karşılaştığı kurumuş alanların, tahrip edilen dağların ve sular altında kalarak yerinden edilen köylerin hikâyeye yön verdiğini aktardı. Yönetmen, bu süreçte çektiği “Kuru Taşın Başı” adlı belgeselinden bir bölümün de “Artakalan”ın anlatısına eklemlendiğini paylaştı.

Modern yaşamın hızında ve baskısında insanların zamanı yalnızca tükettiğine, o anın içinde gerçekten yaşamadığına dikkat çeken Ustaoğlu; geçmişle ve binlerce yıllık birikimi taşıyan toprakla bağ koptuğunda adalet, vicdan, merhamet, zarafet ve “rikkat” gibi temel değerlerin de kaybedildiğini ifade etti. Söyleşide söz alan filmin yapımcısı Anna Maria Aslanoğlu filmi ilk kez Ankara seyircisiyle birlikte izlemenin heyecanını paylaşırken; sanat yönetmeni Osman Özcan karakterlerin iç dünyalarını ve yolculuklarını mekânlara yansıtmaya çalıştıklarını, kostüm tasarımcısı Müge Orhan ise senaryoyu okuduğu andan itibaren içselleştirdiği bu hikâyede Ustaoğlu ile çalışmanın kendisi için çok kıymetli olduğunu belirtti.
“Günyüzü”: Kadınların adalet arayışı ve taşra algısı
Dünya prömiyerini Berlin Film Festivali’nin Forum bölümünde gerçekleştiren ve Taormina Film Festivali’nden En İyi Film ve En İyi Yönetmen dâhil dört ödülle dönen, Banu Sıvacı’nın yönettiği “Günyüzü”nün gösteriminin ardından film ekibi izleyicilerle buluştu. Sinemada kadın karakterlere yüklenen “sevimli ve sıcak olma” zorunluluğunu kırmak istediğini belirten Sıvacı, adaletin peşinden koşan bir kadının mesafeli ve donmuş ruh hâlini keskin iyiler-kötüler yaratmadan, izleyicinin kendi ön yargılarını sorgulayacağı bir zeminde kurguladığını söyledi. Suna karakterine hayat veren başrol oyuncusu Selva Erdener ise geçmişin muhasebesinden çıkamayan ve orada takılı kalmış bir kadını canlandırdığını ifade etti.
Çekimlerde kendi anneannesine ait eşyaları ve çocukluk mekânlarını kullandığını aktaran Sıvacı, merkez-taşra ayrımına mesafeli durduğunu, iklim krizinin ve köyü terk etme mecburiyetinin şekillendirdiği coğrafyada Anadolu insanına kendi söz hakkını tanımak istediğini vurguladı. Üçüncü sayfa haberlerinde kaybolup giden kadın cinayetlerinin ailelerde otuz yıl sonra bile kapanmayan yaralar bıraktığına dikkat çeken yönetmen; filmdeki kedi metaforuyla kayıp duygusunu, manda sahneleriyle de insan ve doğa arasındaki samimi bağı görünür kıldıklarını belirtti. Filmin yapımcısı Orkun Huylu ve Sıvacı, set sürecinde hayvanlara herhangi bir müdahalede bulunulmadığını, çekim yapılan köydeki dayanışma ve samimiyetin hayvanlara da yansıdığını paylaştı.

“Ölü Köpekler Isırmaz”: Ekolojik kirlilik ve ruhsal çürüme
Dünya prömiyerini 2026 Uluslararası Rotterdam Film Festivali’nde gerçekleştiren ve Adana Altın Koza Film Festivali’nden SİYAD En İyi Film Ödülü’yle dönen, Nuri Cihan Özdoğan’ın yönettiği “Ölü Köpekler Isırmaz” filminin gösteriminin ardından film ekibi soruları yanıtladı. Başrollerini Kemal Burak Alper ve Burak Can Doğan’ın paylaştığı filmin hikâyesinin başlangıçta İsmet ve Dogo’nun Karataş’taki bir lunapark etrafında şekillenen dostluğu üzerine kurulduğunu belirten Özdoğan, Adana’da yaşadıkları için yakından tanık oldukları ithal atık ve ekolojik kirlilik gerçeğini karakterlerin ruhsal çürümesine paralel bir katman olarak senaryoya eklediklerini söyledi. İthal edilen plastik atıkların yalnızca yüzde 30’unun geri dönüştürülebildiğini, kalan kısmının ise maliyet gerekçesiyle doğaya ve nehir kenarlarına bırakıldığını aktaran yönetmen, Türkiye’ye en çok atık gönderen üçüncü ülke olan Hollanda’daki prömiyerde seyircinin konuya dair yüksek farkındalığının kendisini şaşırttığını dile getirdi.
Adana’daki gerçek geri dönüşüm tesisleri ve çöplüklerde kış soğuğu, koku ve fareler arasında zorlu çekimler gerçekleştirdiklerini anlatan ekipten senaryo danışmanı klinik psikolog Mine Ağaç, karakterlerin bağımlılık ve bağlanma dinamikleri üzerine çalıştıklarını ifade ederken; ortak yapımcı Oben Yılmaz çekim koşullarının fiziksel zorluklarını paylaştı. Filmin bestecisi Nuri Oğuz Özdoğan karakterlerin önüne geçmemek için çello ağırlıklı sade bir müzik tasarladığını anlatırken; yönetmen Özdoğan ise İsmet rolü için en başından beri Kemal Burak Alper ile çalışmayı planladığını, Dogo rolüne Burak Can Doğan’ın katılmasıyla karakterler arasında daha yatay ve güçlü bir kimya yakaladıklarını belirtti. Filmin 2027 ilkbaharında vizyona girmesinin planlandığı açıklandı.
“Karanlıkta Islık Çalanlar”: Hayaletlerin gözünden fani dertlere bakmak
Başrollerinde Müfit Kayacan, Hülya Gülşen ve İnci Sefa Cingöz’ün yer aldığı, Pınar Yorgancıoğlu’nun yönettiği “Karanlıkta Islık Çalanlar” filminin gösteriminin ardından yaratıcı ekip seyircilerle buluştu. Üniversite yıllarının Ankara’sını anarak Başkent izleyicisinin jenerik sonuna dek salonda kalan sessiz saygısına övgüde bulunan oyuncu Müfit Kayacan, filmdeki mizah tonunun tamamen yönetmen Yorgancıoğlu’nun incelikli dilinden beslendiğini söylerken; Yorgancıoğlu ise komedinin zamanlamayla kurulduğunu ve Kayacan’ın bu alandaki ustalığının sahnelere yön verdiğini belirtti.

Kendi mesleğini yapma arayışındaki gençlerin arada kalmışlığını ve hayattaki yorgunluklarını kendi yaşam deneyimlerinden süzerek Toprak karakterine taşıdığını ifade eden oyuncu İnci Sefa Cingöz’ün ardından söz alan Yorgancıoğlu, üç ana karakterin dramaturjik dengesini ve mizahla dram arasındaki ince ayarı kurguda adeta yeniden yazarak kurduklarını dile getirdi. Bir arkadaşının annesinin yas sürecinde gördüğü sanrılardan esinlendiğini ve belgeselvari anlatım dilinin buradan doğduğunu aktaran yönetmen, insanların gözünden hayaletleri anlatmak yerine hayaletlerin gözünden fanilerin dertlerine ve birbirlerini anlama çabasına bakmayı seçtiğini vurguladı.
“Hakikatin Ölümü”: 90’lı yıllarla vicdani bir yüzleşme
Başrollerini Mert Fırat, Mehmet Günsür, Yağmur Elif Seber, Emre Yetim ve Ümit Çırak’ın paylaştığı, Hüseyin Karabey’in yönettiği “Hakikatin Ölümü” gösteriminin ardından film ekibi izleyicilerin sorularını yanıtladı. 1997 yılında “Hamam” filmiyle ilk ödülünü Ankara Film Festivali’nde aldığını hatırlatan oyuncu Mehmet Günsür, yaklaşık otuz yıl sonra yeniden aynı festivalde olmanın heyecanını paylaşırken; oyuncu Ümit Çırak ise hocası ve festivalin kurucularından Mahmut Tali Öngören’i saygıyla andı.

Yazar Hasan Öztoprak’ın aynı adlı romanından serbest uyarlamayla sinemaya aktarılan filmde 90’lı yılların politik atmosferiyle yüzleştiklerini belirten yönetmen Hüseyin Karabey, altı ay süren yoğun prova sürecinin ardından tek mekânda üç haftada çekimleri tamamladıklarını aktardı. Günümüzde yalnızca belgelemenin tek başına yeterli olmadığını, kurmaca sinemanın sağladığı vicdani derinliğe ihtiyaç duyulduğunu vurgulayan Karabey, karakterlerin gerçekliği ve açık uçlu finalin yorumunu seyirciye bıraktığını ifade etti. Toplumun apolitikleştirilmeye çalışıldığı bir dönemde sanatın vicdanları uyandırması gerektiğini savunan yönetmen, otosansür uygulamadan cesur bir öz eleştiri ve vicdan sorgulaması yapmayı amaçladıklarını söyledi.
“Nasıl Yardımcı Olabilirim?”: Yapay zekâ, bakım emeği ve yaşlılık
Festivalin Dünya Sineması “Galalar” seçkisinde yer alan “Nasıl Yardımcı Olabilirim?” (How Can I Help) filminin Türkiye prömiyerinin ardından çağdaş Alman sinemasının usta yönetmeni Doris Dörrie sinemaseverlerle bir araya geldi. Filmin senaryosunu babasını ve annesini kaybettiği dönemde yaşadığı bakım sürecinden ilhâmla kaleme aldığını paylaşan Dörrie, özellikle yaşlı ve hasta ebeveynlerin bakım yükünün dünyanın her yerinde kadınların omzuna bırakıldığına dikkat çekti.
83 yaşındaki efsane tiyatro oyuncusu Angela Winkler’in kendi adıyla başrolde yer aldığı filmde “Narayama Türküsü” efsanesinden ve Anton Çehov’un “Üç Kız Kardeş” oyunundan esinlendiğini belirten Dörrie, yapay zekânın insan hayatına ve yaşlılık süreçlerine müdahalesini hem heyecan verici hem de regülasyon gerektiren tehlikeli bir alan olarak değerlendirdi. Yapımcılarının ısrarına rağmen filmde yapay zekâ kullanmadığını, filmdeki beyaz robotun Almanya’da özel olarak üretildiğini ve babasının bornozunu giyen karakteri ise gerçek bir oyuncunun canlandırdığını vurgulayan usta yönetmen, yaratım sürecinin sancılı olsa da sanatçının vazgeçemeyeceği en temel alan olduğunu ifade etti.

“Bir Nesil”: Restore kopyayla Wajda klasiği
Festivalin Dünya Sineması programında Polonya Cumhuriyeti Büyükelçiliği Ankara iş birliğiyle hazırlanan “Hafızanın Sineması: Wajda & Savaş Üçlemesi” seçkisi kapsamında, Polonya sinemasının usta yönetmeni Andrzej Wajda’nın 1955 tarihli ilk uzun metrajlı başyapıtı “Bir Nesil” (A Generation), restore edilmiş kopyasıyla izleyiciyle buluştu. II. Dünya Savaşı’nın yıkımı altında büyüyen gençlerin direnişini ve vicdani uyanışını odağına alan filmin ardından sinema yazarı ve akademisyen Aslı Kotaman kapsamlı bir sunum gerçekleştirdi. Kotaman, Wajda’nın Polonya Sinema Okulu’nun kurucu isimlerinden biri olarak savaşın ham kahramanlık anlatılarından uzaklaşıp bireyin trajedisine ve ahlaki ikilemlerine odaklandığını vurgularken, üçlemenin sonraki halkaları olan “Kanal” ve “Küller ve Elmaslar” ile kurduğu tematik ve görsel sürekliliği detaylandırdı.
“Posta Kutusu 213 Diyarbakır”: Geçmişin ışığında geleceğe bakabilmek
Aynı gün Özel Gösterim seçkisinde yer alan “Posta Kutusu 213 Diyarbakır” belgeselinin ardından yönetmen Orhan Miroğlu seyircilerin sorularını yanıtladı. Kendi tanıklığı ve belgeselin yapım sürecine dair deneyimini paylaşan Miroğlu, filmi yalnızca “bir daha olmasın” kaygısıyla değil, geçmişin ışığında geleceğe bakabilmek ve Diyarbakır Cezaevi gerçeğini insani bir boyutta ortak toplumsal hafızaya taşımak amacıyla çektiğini vurguladı. Sinemanın toplumsal yüzleşme ve empati kurma gücüne değinen Miroğlu, belgeselin farklı kuşaklar arasında açık bir diyalog zemini oluşturmasını hedeflediğini ifade etti.
